Gradaties (stamveranderingen)
Wellicht is het je al opgevallen dat bij de vervoeging van woorden de stam soms behoorlijk verandert.
Hoewel hier toch wel weer een zekere systematiek in zit, is het best ingewikkeld om uit te leggen.
Maar ik ga het toch proberen.
1. Van dubbele naar enkele medeklinker
Sommige Estlandse woorden eindigen op een dubbele medeklinker.
Vaak (altijd?) vervalt bij de vervoeging dan één van die medeklinkers.
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| lipp |
vlag |
lipu |
pp -> p |
| pikk |
lang |
pika |
kk -> k |
| jutt |
verhaal |
jutu |
tt -> t |
Dit verschijnsel doet zich ook voor bij werkwoorden:
| kukkuma |
vallen |
mina kukun |
kk -> k |
| õppima |
studeren |
mina õpin |
pp -> p |
2. Van harde naar zachte medeklinker
Bij woorden die eindigen op een "harde" medeklinker verandert deze vaak in de zachtere versie daarvan.
De voorbeelden zullen het wel duidelijk maken.
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| karp |
doos |
karbi |
p -> b |
| pilt |
beeld, plaatje |
pildi |
t -> d |
| park |
park |
pargi |
k -> g |
Dit verschijnsel komt ook voor bij werkwoorden:
| rääkima |
praten |
mina räägin |
k -> g |
| vaatama |
kijken |
vaadata |
t -> d |
3. Medeklinker verandert naar andere medeklinker
Deze is vergelijkbaar met de vorige variant. Alleen verandert de laatste medeklinker niet naar de "zachtere variant", maar naar een heel andere medeklinker (of zelfs klinker).
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| leib |
brood |
leiva |
b -> v |
| sada |
honderd |
saja |
d -> j |
| selg |
rug |
selja |
g -> j |
Een voorbeeld van een werkwoord waarbij dit ook gebeurt:
| kaebama |
klagen |
kaevata |
b -> v |
Een speciale variant hiervan is dat soms ook nog een voorafgaande klinker verdwijnt:
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| poeg |
zoon |
poja |
e weg, g -> j |
| aeg |
tijd |
aja |
e weg, g -> j |
| aed |
tuin |
aia |
e weg, d -> i |
4. Verdwijning van medeklinker
Soms verdwijnt de laatste medeklinker van een woord bij de vervoeging.
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| kuub |
jasje, jacket |
kuue |
b weg |
| laud |
tafel |
laua |
d weg |
| õde |
zus |
õe |
d weg |
| arg |
laf |
ara |
g weg |
| koht |
plaats |
koha |
t weg |
| usk |
geloof |
usu |
k weg |
5. Verdwijning van en verdubbeling van medeklinker
Soms verdwijnt niet alleen de laatste medeklinker, maar wordt dan meteen de voorlaatste verdubbeld. Maar hier zijn ook weer uitzonderingen op.
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| vend |
broer |
venna |
nd -> nn |
| sild |
brug |
silla |
ld -> ll |
| kord |
keer, beurt |
korra |
rd -> rr |
Bij werkwoorden kan hetzelfde gebeuren:
| tundma |
voelen |
mina tunnen |
nd -> nn |
| valdama |
bevelen |
vallata |
ld -> ll |
Enkele uitzonderingen:
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| keeld |
verbod |
keelu |
ld -> l |
| kääne |
naamval |
käände |
ne -> nde |
6. Verdwijning van medeklinker en verandering van klinker
Bij deze variant verandert het woord behoorlijk ten opzichte van zijn oorspronkelijke vorm.
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| tuba |
kamer |
toa |
b weg, u -> o |
| viga |
fout |
vea |
g weg, i -> e |
Ook hier zijn soortgelijke gevallen bij de werkwoorden:
| lugema |
lezen |
mina loen |
g weg, u -> o |
| pidama |
moeten |
mina pean |
d weg, i -> e |
| siduma |
vastmaken |
mina soen |
d weg, u -> e |
7. Nog enkele complexere vormen
Ten slotte zijn er nog de onvermijdelijke varianten die in geen enkele systematiek onder te brengen zijn.
| Nominativus |
Betekenis |
Genitivus (enk.) |
Stamverandering |
| sõber |
vriend |
sõbra |
|
| mees |
man |
mehe |
|
| kiri |
brief |
kirja |
|
| süda |
hart |
südame |
|